چین در دیپلماسی خاورمیانه مرحله مرکزی را پشت سر می گذارد

در حرکتی که به طور گسترده در خلیج فارس مورد استقبال قرار گرفت و با احتیاط مورد استقبال دولت ایالات متحده ، مقامات ارشد امنیتی چینی ، ایرانی و سعودی قرار گرفتند تا روابط دیپلماتیک بین ریاض و تهران را دوباره برقرار کنند.

اگرچه عربستان سعودی و ایران بی سر و صدا در مورد روشهای کاهش تنش از حداقل سال 2021 بحث کرده اند ، اما نقش فعال چین در کارگزاری این توافق نامه به ویژه قابل توجه است. این احتمالاً اولین بار بود که چین برای حل و فصل اختلافات بزرگ سیاسی بین المللی ، روابط دیپلماتیک خود را با منطقه اعمال کرده است. با توجه به رقابت ژئوپلیتیکی مداوم بین واشنگتن و پکن ، برخی از ناظران می پرسند که آیا چین خود را برای جایگزینی ایالات متحده به عنوان مهمترین قدرت خارجی در منطقه قرار می دهد یا خیر.

در 10 مارس 2023 ، عربستان سعودی و ایران پنج روز بحث و گفتگو را به میزبانی چین به پایان رساندند و موافقت خود را برای بازگرداندن روابط دیپلماتیک طی دو ماه انجام دادند. آنها همچنین موافقت كردند كه روابط خود را بر اساس اصول احترام به حاكمیت و عدم مداخله در امور داخلی تأسیس كنند. نمایندگان این سه کشور "ابراز علاقه خود را برای انجام همه تلاش ها در جهت تقویت صلح و امنیت منطقه ای و بین المللی داشتند. وزرای خارجی سعودی و ایران در تاریخ 6 آوریل در پکن برای پیگیری بحث و گفتگو در پکن ملاقات کردند.

اگرچه این توافق نشان دهنده کاهش احتمالی تنش ها است ، اما در مراحل بتونی که ریاض و تهران می گیرند مبهم است و فضای خود را برای گمانه زنی ها باقی می گذارد. گزارش ها حاکی از آن است که ایران حمایت خود را از حملات حوثی ها به سرزمین سعودی ، یک هدف اصلی سعودی ، محدود می کند. بیانیه ای از مأموریت ایران به سازمان ملل ، مبنی بر این که این توافق نامه "آتش بس را تسریع می کند ، به شروع گفتگوی ملی کمک می کند و به نظر می رسد که یک دولت ملی فراگیر در یمن تشکیل می دهد" این دیدگاه را تأیید می کند.

حوثی ها به سرعت تکذیب کردند که توافق نامه ایران و سودی بر اقدامات آنها تأثیر می گذارد زیرا آنها "تابع" برای ایران نیستند. در 16 مارس 2023 ، وزارت امور خارجه ایران نیز انكار كرد كه این توافق نامه یمن را در بر می گیرد و این سؤال را باز می كند كه در صورت وجود ، تعهداتی كه ایرانیان انجام داده اند ، چه چیزی را باز می كنند.

چین انگیزه آشکاری برای فشار به راه حل دیپلماتیک برای این تنش ها دارد. تقریباً 50 درصد نفت وارداتی آن از منطقه خلیج فارس می آید - عربستان سعودی بزرگ ترین تأمین کننده منفرد آن در سال 2021 بود. همچنین حدود 7 درصد از گاز طبیعی مایع خود را از قطر وارد می کند و اخیراً قرارداد عرضه بلندمدت امضا کرده است. ثبات در منطقه برای امنیت انرژی چین بسیار مهم است و کاهش تنش بین ایران و عربستان سعودی و کمک به آنها برای از سرگیری روابط رسمی دیپلماتیک می تواند این ثبات را افزایش دهد.

چین از موقعیت خوبی برای میانجیگری در این مناقشه برخوردار بود، زیرا این کشور بزرگترین بازار صادرات نفت هم برای عربستان سعودی و هم برای ایران است و بیش از یک چهارم صادرات نفت خام عربستان را در سال 2021 به خود اختصاص داده است.، صادرات این کشور به شدت کاهش یافته است، اما این عرضه احتمالا اکنون به چین می رود. روابط قوی چین با هر دو طرف به این کشور برتری دیپلماتیک نسبت به ایالات متحده در میانجیگری این توافق داد.

اگرچه ایالات متحده از زمان روی کار آمدن دولت بایدن شرکا و متحدان خود در خلیج فارس را تشویق به کاهش تنش کرده بود، اما ایالات متحده هیچ چشم انداز واقعی برای سازماندهی چنین نشستی در سطح بالا نداشت.

در بحبوحه رقابت مداوم ایالات متحده و چین، بسیاری از ناظران این سوال را مطرح کردند که آیا موفقیت دیپلماتیک چین نشان دهنده کاهش بیشتر نفوذ منطقه ای ایالات متحده است یا انحراف در روابط ایالات متحده و عربستان. در حالی که مقامات چینی تلاش برای پر کردن خلاء منطقه ای را تکذیب می کردند، اما خوشحال بودند که به دیگران اجازه دادند این نتیجه را بگیرند. آنها بر "نقش تاریخی" خود در میانجیگری توافق به عنوان یک "میانجی قابل اعتماد" تاکید کردند و بر اهمیت استفاده از گفتگو برای حل و فصل اختلافات منطقه ای، برخلاف مخالفت ایالات متحده با رژیم ایران، تاکید کردند.

ریاض همچنین تاکید کرد که چین به دنبال جایگزینی آمریکا در منطقه نیست و تایید کرد که قبل از مذاکرات و اعلام توافق به واشنگتن اطلاع داده است. مقامات سعودی تاکید کردند که واشنگتن و پکن را به عنوان شرکای مهمی در نظر می گیرند و امیدوارند که در وسط "تضاد بین دو قدرت" قرار نگیرند.

اگرچه چین هنوز ایالات متحده را به عنوان ضامن اصلی امنیت خارجی برای منطقه به چالش نمی کشد، به نظر می رسد که در حال گسترش نفوذ دیپلماتیک منطقه ای خود است. پکن با نشان دادن اثربخشی دیپلماسی چین، عربستان سعودی و دیگر شرکای منطقه ای ایالات متحده را تشویق می کند تا روابط خود را با گسترش مشارکت خود با چین متنوع کنند. اگر توافق در کاهش تنش های منطقه ای موفق باشد، می تواند فرصت های بیشتری برای نفوذ چین ایجاد کند.

هر گونه کاهش تنش بین ایران و عربستان سعودی برای منطقه و در نتیجه برای ایالات متحده که همچنان به امنیت منطقه متعهد است، خوب است. این توافق لزوماً یک سناریوی حاصل جمع صفر در چارچوب محدود رقابت ایالات متحده و چین نیست. در کوتاه مدت، منطقی به نظر می رسد که چین نفوذ دیپلماتیک منطقه ای خود را افزایش دهد، اما در بلندمدت، چین در خطر گرفتار شدن در مناقشات منطقه ای خاردار و لاینحل است. با توجه به مسائل حل نشده بین عربستان سعودی و ایران، هنوز مشخص نیست که آیا توافق اخیر منجر به کاهش پایدار تنش ها خواهد شد یا خیر.

اولیور بی جان بنیانگذار و رئیس استراتژی جهانی اسطرلاب و محقق غیر مقیم در موسسه خاورمیانه است.